PAZAR

TARİHİ BİLGİLER

kizkalesi

“Atine zeameti,Trabzon miralayı İskender Bey,in oğlu Emir Bey tasarrufunda idi. Bu kaza dahilinde Padişah ve mirliva haslari bulunuyordu.Atina’ya bağlı Kilagu-bulan Köyü (67 Hıristiyan,23 Müslüman hane) Padişah haslarından idi.H.929 da (1532) sancakbeyi hassına da bir 156 hane( 18 Müslüman,138 Hıristiyan) ve 11,250 akçe dirlik tahsis edilmişti. Atina nahiyesinde tımar alanları arasında,Trabzon kadısı Mevlana Siyah oğlu Yusuf Celebi,Yukarı Hemsin kalesi erlerinden iken Kise kalesi (Arhavi kazası dahilindedir) kethüdası olan Bevvab Yusuf, Atine camii hatibi Mevlana Hüsa,Kale-i Bedirce erlerinden iken Tirebolu kalesi kethüdası olan Mehmet Vl.Süleyman,Nukrezen deresinden Çoruh nehrine kadar sahanın (Lazmagal) seraskeri Hamza Vl.Mehmed Haykal görülmektedir.Atina’ya bağlı Zavandos köyü halkından (30 Hıristiyan,7 Müslüman-i nev) Yorgi Babig adinda birisi “Tekür zamanında benüm raiyyetümsüz deyü” sıra ve galattan rüsum almaya kalkışmış ve kafi yet şikayet konusu ve kanun hilafı olduğu için men edilerek halkın ösrünü rüsumunu sadece tımar sahibine vermesi emrolunmustu. Yine Atina’ya bağlı Vanak köyü (bugünkü teşkilatta Venek ) tımar hissesi ( 49 hane ,2 yeni Müslüman) İbrahim Çepni tahvilinden Emir Vl. Yakup tımarına aitti ve köy halkının “Vanak derbendine” öteden beri derbentçi olmaları sebebiyle bütün avarız vergilerinden ve” neftilik hizmetinden (savaşlarda bir nevi Grejuva ateşi kullanmak vazifesiyle muvazzaf asker ) emin olduklarına ve bundan sonra da bu statülerinin değişmeyeceğine dair yeni bir emir gönderilmişti.Atine kazasının umumi yekunu 30 köyde 4068 nefer ve bastine ile birlikte 3683 hane (584 Müslüman,3096 Gebran hanesi) ve bunun da 156 hanesi sancakbeyi hassına ve 3527 hanesi ise Zuama ve tımar erbabı dirliklerine ait bulunarak 293.550 akçe (11250 mirliva hassı, 282300 akçe diğerleri) hasıl bulunuyordu.” Yukarıdaki alıntıda görüldüğü gibi Pazar (Atina) da, Bu yıllarda Hıristiyan nüfus Müslüman nüfustan oldukça fazladır. Bir diğer dikkat çekici bilgi ise, Hıristiyan nüfusun hakim olduğu köylere dışarıdan yeni Müslüman hanelerin yerleştirilmiş olmasıdır.

eskipazar

İlçenin adı hakkında çeşitli bilgiler bulunmaktadır. “Kemal KARADENİZLİ “Trabzon” adlı eserinde Pazar’dan şöyle söz eder: “Burası eski bir kasaba olup,putperestler zamanında tabındıkları mabuta;Petra (Entas)denildiği için adı “Atina” kalmıştır.
Yunan Prenslerinden biride Karadeniz seyahatine çıktığında ilçe önlerine gelince “Pazar’ın”
Denizden görünüşünü beğenmiş,yöreyi Atina gibi meşhur bir şehir zannettiğinden “Atuna”ve “Atnus “olarak adlandırılmıştır.” Verilen bilgi maddi kaynaklarla desteklenmemesine karşın sonradan elde edilen ve efsane bilgilere dayanılarak verildiği anlaşılmaktadır.

Rize bölgesinde bazı yabancı adların Rumca olduğu var sayımına karşı, bu isimlerin lazca olduğu iddiasıda çeşitli kaynaklarda belirtilmiştir. Örnek olarak ise; Mapavri (Çayeli) nin lazcada “yapraklı” anlamına geldiği belirtilmiştir. Atina-Athenia (Pazar) ise lazcada “Gölgelerin olduğu yer” anlamına geldiği ifade edilmektedir.

eskipazar_2

İlçenin adı konusunda ise diğer bilgide şudur : Prokopius, Athenae köyünün (MS 4. yüzyıl) Rhizaeum’un ilerisinde, Romalılar ve Laziler arasında uzanan özgür insanların yaşadığı bölgenin içinde olduğunu belirtmiş ve köy adına açıklık getirmiştir: Bu adın nedeni bazılarının düşündüğü gibi, bazı Atinalıların buraya yerleşmiş olmasın-dan dolayı değil, eski çağlarda Athenai is-minde bir kadının burada saltanat sürmesi ve onun mezarının benim zamanıma kadar bile orada kalmış olmasıdır”

Yöreye Pontus kırallığı döneminde “Sonnica”adı verilmiş,Romalılar “Pontus Palomeniacos”,Bizanslılar ise “Khaldei” demişlerdir.Osmanlılar döneminde bölge Rize ve Of”u içine alarak Batuma’a kadar “Lazistan” olarak adlandırılmış, bu isim milli mücadele yıllarında kullanıldığı gibi ilk mecliste Lazistan mebusları seçilmiştir. Bunlardan biri de Çamlıhemşinli Ziya Hürşit tir.

eskipazar

Pazar civarında yazılı Tarih öncesi yerleşmeler konusunda herhangi bir aydınlatıcı bilgi bulunmamaktadır. Ancak; M.Ö 2000 başlarında Pazar ve yöresinde Hayvancılık ve tarımla geçinen bir takım topluluklar yaşadığı şeklinde bazı bilgiler bulunmaktadır. İ.Ö.VIII.yüzyılda Miletos’lu denizciler Pazar yeri adı verilen yerleşimlerden birini de yöremizde kurmuşlardır. Aynı yüzyıllarda medler yöreyi ellerine geçirmişlerdir. Bir süre yöremiz Med’lerin yerine, Persler’in eline geçmiştir. M.Ö.1950’de Atina’da (Pazar) Pontus krallığı hakimiyeti görülür. M.Ö 66’da Roma İmparatorluğunun kontrolü altına giren Atina’nın Roma İmparatorluğunun M.S 395’de ikiye ayrılmasından sonra yöremiz Bizans egemenliğine geçer. Malazgirt savaşını izleyen sürede Melikşah’ın Rize’ye kadar geldiği ni Prof.Dr.İbrahim Kafesoğlu Melikşah adlı kitabında belirtir.
1204’te Atina’nın (Pazar)Trabzon Rum İmparatorluğunun hakimiyetine geçmesinden sonra Türk hakimiyetine geçişi 1461’de Fatih’in Trabzon’u fethi ile gerçekleşir.1571’de Kafkas kavimlerinden dolayı abhaza korsanlarınca Atina’nın (Pazar) basılıp yağmalanması da Tarihi bir vakadır.
Osmanlı döneminde 1877’ye kadar Batum sancağına bağlı bir yerleşim yeri olarak görürken 1877-1878 Osmanlı Rus savaşından sonra Batum Ruslara bırakılınca 1878’de kurulan Lazistan sancağının (Merkez Rize) önde gelen kazası da Atina olur.
I.Dünya savaşında 5 Mart 1915’de Atina (Pazar)Rus işgaline uğrar.Pazar’ın Rus işgalinden kurtuluş tarihi ise 10 Mart 1918’dir.1928’de Atina ilçesi Pazar adını almıştır.2 Ocak 1936’ya kadar Çoruh iline bağlı olan Pazar’ın Çoruh ilinin kaldırılmasından sonra kurulan Rize İlinin tek İlçesi Pazar’dır

 

Oldukça eski bir tarihe sahip olmasına karşın tarihi dokusunu yansıtan ve insanları çekecek pek bir tarihi esere sahip değildir. Tek tarihi eseri sahildeki Kız kalesi (Kız kulesi) dır. Kız kulesi ismini çok sonraları üzerine konan deniz feneri sayesinde aldığı bilinmektedir. Bunun yanında bir diğer tarihi eseri ise henüz duvarları bir yıkıntı halinde mevcut olan, Yüce hısar köyündeki kaledir. Bir de tünel (eski Çayeli-Pazar Karayolu üstündeydi) mevkiindeki kaleden söz edeceğiz ancak yeni yol ile o kalıntıda iyice ortadan kaldırılmıştır.

COĞRAFYA

 

İlçenin doğusunda, Ardeşen; Batısında Çayeli; Güneyinde, Çamlıhemşin ve hemşin, doğusunda ise Karadeniz bulunmaktadır. Hemşin deresi vadisi olmasa şehirin bu günkü nüfüsünü barındırmaya yetmeyecek kadar arazi darlığına sahiptir. Var olan arazisi dağlıktır. Bu nedenle şehir Hemşin deresi vadisi boyunca gelişme sağlamaya çalışmaktadır.

Kazanın kendisine ait hiç bir yaylası ve mesire yeri yoktur. Hemşin, Pazara bağlı bir nahiye iken ilçe sınırları içerisinde kalan yaylalar ve doğal ormanlıklar Pazarın gezilip görülecek yerlerinden sayılmaktaydı. Ancak bu gün Bu yerler eskiden olduğu gibi Hemşin kazasına aittir. Bölge hakkında bilgi veren bazı internet kaynakları konu ve konulara ilişkin yanlış bilgiler vermektedirler. Örneğin; Çamlıhemşin yaylalarını dahi Pazarın yaylaları olarak anlatmaktadırlar. Bu bilgiler günümüzde doğru değildir. Çiçekli, Elevit Çamlıhemşinin; Kito,Anbarlı ise Hemşin ilçesinin yaylalarıdır.

İDARİ YAPI

Pazar idari yapı bakımından bir Belediye bu belediyeye bağlı 10 Mahalle ve 48 Köy bulunmaktadır.

MAHALLELERİ:

İkiztepe Mahallesi, Gazi Mahallesi, Zafer (Yukarı Bulep) Mahallesi, Güzel Yalı Mahallesi, Kirazlık(Aşağı Bulep) Mahallesi, Y.Soğuksu (Şileyt) Mahallesi, Pazar Mahallesi, Cumhuriyet Mahallesi, Beyaztaş Mahallesi, A.Soğuksu Mahallesi.
KÖYLERİ:

ilastas1
AKBUCAK KÖYÜ (MERMANAT), AKMESCİT KÖYÜ (CARCIVAT), AKTAŞ KÖYÜ (HUNAR), 
AKTEPE KÖYÜ (ÇİTAT), ALÇILI KÖYÜ (HANÇKUN), BALIKÇI KÖYÜ ( ZELEK), BAŞKÖY KÖYÜ, BOĞAZLI KÖYÜ (CIGETERO), BUCAK KÖYÜ (AÇABA), DAĞDİBİ KÖYÜ (SULET), DARILI KÖYÜ (ARANAŞ),
DEREBAŞI KÖYÜ ( ÇUKİTA), DERINSU KÖYÜ, DERNEK KÖYÜ ( KOSKENEVAT), ELMALIK KÖYÜ (KUZİKA), GÜNEY KÖYÜ (AVRAMİT ), HAMİDİYE KÖYÜ (ESKİ TRABZON), HANDAĞI KÖYÜ (DADİVAT),
HASKÖY KÖYÜ (NOHLAPSU), HİSARLI KÖYÜ (KOKSUVAT), IRMAK KÖYÜ (MAMAÇİVAT), IRMAK YENİKÖY KÖYÜ, KAYAĞANTAŞ KÖYÜ (SİTORİ), KESİKKÖPRÜ KÖYÜ (HUDISA), KOCAKÖPRÜ KÖYÜ (ABDOGLU), KUZEYCE KÖYÜ (SUMİNAT), MERDİVENLİ KÖYÜ (MELYAT), OCAK KÖYÜ (SAPU),
ORTA IRMAKKÖYÜ (Irmak Köyü’nün başka bir bölümüdür), ORTAYOL KÖYÜ (MELESKUR),
ÖRNEK KÖYÜ (VENEK), PAPATYA KÖYÜ (PAPAT), SESSİZDERE KÖYÜ (PAPİLAT), SİVRİKALE KÖYÜ (KALECİK), SiVRiTEPE KÖYÜ (SKEFANAT), SUBAŞI KÖYÜ (ĞIAÇAPİT), SULAK KÖYÜ (CABAT), SUÇATI KÖYÜ (APSO), ŞEHİTLİK KÖYÜ (ĞAKU), ŞENDERE KÖYÜ (BOGİNA), ŞENTEPE KÖYÜ (GÜLİVAT),
TEKTAŞ KÖYÜ , (Bogina dan ayrılmış,yeni muhtarlık olmuştur.), TOPLUCA KÖYÜ (MERSEMİT), TÜTÜNCÜLER KÖYÜ (TAVLAT), UĞRAK KÖYÜ (ÇİNGİT), YAVUZ KÖYÜ (NOĞLAMSU), YEMİŞLİ KÖYÜ (İLASTAS), YESİLKÖY KÖYÜ (Eski ismi : Çumbat olan köy, Sivrikale Köyü’nün ayrılması ile oluşmuştur.), YÜCEHiSAR KÖYÜ (LAMGO),